00 atome / icon / printCreated with Sketch.00 atome / icon / mailCreated with Sketch.00 atome / icon / fbCreated with Sketch.twitterCreated with Sketch.00 atome / icon / linkedinCreated with Sketch.
Bookmark this page
7 min

Yeşil Bina Nedir? Yeşil Bina Standartları ve Yönetmelikleri

Yeşil bina, çevreye duyarlı, enerji verimliliğini artıran, doğal kaynakları koruyan ve sürdürülebilirlik ilkelerini benimseyen yapılar olarak tanımlanır. Bu binalar, tasarım, inşaat, kullanım ve yıkım aşamalarında çevresel etkilerini minimize etmeyi amaçlar. Sürdürülebilirlik; ekonomiden kalkınmaya, tarımdan çevreye kadar her türlü konuyu kapsayan geniş bir kavramdır. Yeşil bina kavramı ise özellikle sertifikalandırma sistemleri ile özdeşleşmiş bir terim haline gelmiştir ve çoğu zaman enerji etkin bina ya da yüksek performanslı bina kavramlarını ifade edecek şekilde kullanılmaktadır.

yeşil bina

 

Yeşil binalar doğal ışık ve iyi bir iç mekan hava kalitesiyle kullanıcıların sağlığını ve üretkenliğini korur ve geliştirirken, yapım ve kullanım sırasında doğal kaynakların tüketimine duyarlıdır. Yeşil binalar, enerji tüketimini azaltmak için gelişmiş izolasyon sistemleri, enerji tasarruflu aydınlatma ve HVAC (ısıtma, havalandırma ve iklimlendirme) sistemleri kullanır. Ayrıca, su tüketimini azaltan düşük akışlı armatürler, yağmur suyu toplama sistemleri ve gri su geri dönüşüm sistemleri yeşil binalarda yaygındır. Genellikle sürdürülebilir, geri dönüştürülmüş veya yerel olarak temin edilen malzemeler tercih edilir. İnşaat ve kullanım aşamalarında atık üretimini en aza indiren stratejiler benimsenir ve geri dönüşüm teşvik edilir. Bu stratejiler, yapının karbon ayak izini azaltır. Doğal ışıklandırma, hava kalitesinin iyileştirilmesi ve düşük VOC (uçucu organik bileşikler) içeren malzemeler kullanılarak sağlıklı bir iç mekan ortamı yaratmak, yeşil binalarda öncelikli konulardır. Ek olarak, ulaşım bağlantılarına yakın, toplu taşıma seçenekleri sunan ve çevre dostu ulaşım yöntemlerini destekleyen konumların seçilmesi, yapıların çevre dostu tavrını pekiştirdiği için önemsenir. 

 

Yeşil Ürün Standartları Nelerdir?

yeşil bina sertifikası

 

Yeşil bina inşasında ve yaşam döngüsünde kullanılan ürünlerin belirli standartlara uygun olması şarttır. Bu standartlar, ürünlerin çevresel etkilerini azaltmayı ve sürdürülebilirliği güçlendirmeyi hedefler. Ürünlerdeki zararlı kimyasallar ve toksik maddelerin sağlık ve mekân kalitesine etkisi konusundaki artan endişeler, yeşil ürün standartlarının gelişimini hızlandırmıştır. Yapı malzemelerinin sadece toksisite, uçucu organik bileşikler ve benzeri yönlerden değil, ekolojik açıdan da doğrulanması ve denetlenmesi gerektiği düşüncesi, yeşil yapı malzemesi kavramını genişletmiştir. Bugün, küresel iklim krizi ve kaynak tükenmesi konularındaki endişeler bilimsel araştırmalarla desteklendiği için, yeşil ürün standartları ve sertifikalarının sayısı ve çeşitliliği artmıştır.

Yeşil yapı malzemeleri, daha geniş bir çevre sorunları yelpazesini ve ürünlerin imalatı, kullanımı ve yeniden kullanımı sırasındaki etkilerini de içerecek şekilde tanımlanmıştır. Yeşil bir ürünün veya yapı malzemesinin evrensel bir tanımı olmamasına rağmen, bu ürünlerin çevresel faydalar sağlaması ve belirli standartları karşılaması amaçlanmıştır. 

EPD (Environmental Product Declaration) Belgesi, ISO 14025 ve ISO 14040 standartlarına uygun olarak oluşturulan, bir ürünün yaşam döngüsü değerlendirmesi (YDD veya LCA: Life Cycle Assessment) yöntemi kullanılarak çevresel bir üretim politikasına sahip olduğunu beyan eden, uluslararası bir rapordur. Bir ürünün yaşam döngüsü boyunca gerçekleşen çevresel etkileri, karbon ayak izi, enerji tüketimi, sera gazi emisyonu, atık miktarı hakkında ayrıntılı ve doğrulanabilir bilgiler sağlar. Avrupa ülkelerine ihracat yapan firmalar açısından oldukça önemli olan bu beyan aynı zamanda marka imajını etkiler, uluslararası pazarda rekabet avantajı kazandırır ve kurumsal sürdürülebilirlik sorumluluğuna olan bağlılığı gösterir. EPD Belgesinin Faydaları arasında, döngüsel ekonomi stratejilerini desteklemesi ve yeşil bina sertifikasyonlarının kolaylaştırılması da sayılabilir.  

 

Yeşil Yönetmelikler Nelerdir?

yeşil bina sertifikasyonu

 

Yeşil binaların yaygınlaştırılması ve sürdürülebilir yapı uygulamalarının teşvik edilmesi için çeşitli yönetmelikler ve yasal düzenlemeler mevcuttur. Bu yönetmelikler, yerel ve uluslararası düzeyde uygulanabilir ve çeşitli çevresel standartları zorunlu kılar. 

Performansa dayalı yönetmelikler, tekil yapı bileşenlerinin gereksinimlerine odaklanmak yerine belirli sonuçları hedefler. Örneğin, bir enerji kullanımı hedefi belirlenir ve tamamlanan binanın bu performansı karşılayıp karşılamadığı ölçülür ve raporlanır. Düzenlemeler ve yeşil bina sertifikaları arasındaki temel fark, düzenlemelerin zorunlu oluşudur. Yeşil düzenlemeler geniş çapta kabul görürse, bina çevresinde hızlı ve geniş kapsamlı değişiklikler yaratabilir. Yeni bir yapı veya yenileme projesine başlarken, ilk adım projenin yön ve kapsamını belirleyen bir yeşil düzenlemenin olup olmadığını kontrol etmektir.

Enerji tüketimini azaltmayı hedefleyen yönetmelikler, bu kapsamda sayılabilir. Örneğin, Avrupa Birliği'nin EPBD (Energy Performance of Buildings Directive) direktifi, üye ülkelerde binaların enerji performansını iyileştirmeyi amaçlar. Ayrıca, kaynak korunumuna yönelik standartlar belirleyen su kullanım ve atık yönetim yönetmelikleri, malzeme kullanım yönetmelikleri, yeşil çatı ve cephe uygulamalarını teşvik eden yönetmelikler, “Yeşil Yönetmelikler” kapsamındadır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 2020 yılında yayınladığı “Binalar ve Yerleşmeler İçin Yeşil Sertifika Yönetmeliği”, konuya ilişkin kapsamlı bir örnek olarak ele alınabilir. Bu yönetmeliğin amacı, binaların doğal kaynakları ve enerjiyi verimli kullanarak olumsuz çevresel etkilerini azaltmak için değerlendirme sistemlerinin oluşturulmasına ilişkin yeşil bina değerlendirme kriterlerini belirlemek olarak belirtilmiştir. Ulusal yeşil sertifika alma isteği, bu yönetmeliğe tabiidir. 

 

Yeşil Bina Sertifikası Nedir? Nasıl Alınır?

yeşil bina sertifikasyon sistemi

 

Yeşil bina sertifika sistemleri, bina projelerinin çevre üzerindeki etkilerini ve doğal kaynakları koruma konusundaki hassasiyetlerini belirgin ve ölçülebilir bir şekilde vurgulayan bir tür sınıflandırma sistemidir. Bu araçlar, binaların çevresel performansını ve sürdürülebilirlik kriterlerine uyumunu belgelendirmektedir ve bu nedenle önemlidir.

Ölçütlere dayalı sertifika sistemleri, yapıları geniş kapsamlı ve objektif değerlendirmeye tabi tutması, kolay uygulanabilmesi ve sonuçların anlaşılır olması açısından ön plana çıkar. Çeşitli değerlendirme kriterlerine dayanan bu sertifikalar arasından BREEAM (Building Research Establishment's Environmental Assessment Method) ve LEED (Leadership in Energy and Environmental Design), İngiltere ve Amerika çıkışlı olmalarına rağmen dünyanın çeşitli bölgelerinde oldukça yaygın kullanılmaktadır. İngiltere’de, 1990 yılında Bina Araştırma Kurumu (BRE: Building Research Establishment) tarafından ortaya konan BREEAM, bu programların ilkidir. Ardından bu sistemi, farklı ülkelerde çeşitli sertifikasyon programları izlemiştir. Bugün Dünya Yeşil Bina Konseyi (WGBC: World Green Building Council) üyesi birçok ülkenin, büyük oranda kabul ettiği başlıca sertifika sistemleri, LEED, BREEAM, GreenStar ve CASBEE (Comprehensive Assessment System for Built Environment Efficiency) olarak sıralanabilir. Söz konusu sertifika sistemlerinin genel amacı, binalarda su ve enerji israfının azaltımı, fosil kaynak kullanımının engellenmesi, biyoçeşitliliğin ve ekosistemin koruması, güneş enerjisi gibi yenilenebilir enerji kaynakları kullanımı, yaşam döngüsünün çevre üzerindeki etkisinin, kirliliğin ve atıkların azaltılması, malzemelerin yeniden kullanılabilirliği ile geri dönüşümünün sağlanması şeklinde sıralanabilir.

Bugün, bu programlardan etkilenen, ancak kendi ulusal önceliklerine ve gereksinimlerine göre uyarlanmış ilave Yeşil Bina Değerlendirme Sistemleri geliştirilmiştir. Ulusal yeşil sertifika sistemi olan YeS-TR’nin de içinde olduğu bu sistemler, net sıfır enerji gibi dönüşüm ve sürdürülebilirlik hedeflerini geniş kapsamda ele almak için mevcut politika ve bina uygulamalarının sınırlarını aşmaya çalışmaktadırlar.

Türkiye’nin yeşil bina sertifikasyon sistemi olan YeS-TR, 6 uluslararası ve 2 ulusal sertifika kapsamında oluşturulmuştur. Bir binanın tasarımından kullanımına kadar olan bütün süreci çevresel, sosyal ve ekonomik olarak değerlendirildiği Ulusal Yeşil Sertifika Sertifika Sistemi olarak tanımlanmaktadır. YeS-Tr, sertifikasyon sürecinin online olarak yürütülmesini sağlayan bir sistemdir. Bilgi ve belge girişi, inceleme ve değerlendirme aşamalarının ardından onay ve sertifikalandırma ile son bulan bir süreç tanımlamaktadır. 12 Haziran 2022 tarihinde yayınlanan Binalar ile Yerleşmeler İçin Yeşil Sertifika Yönetmeliği, YeS-Tr sertifikası için kılavuz niteliğindedir.

  • Kılavuz kapsamında yeşil bina değerlendirme modülleri ve genel amaçları aşağıda belirtilmektedir;
  • Bütünleşik Bina Tasarımı, Yapım ve Yönetim; Yeni ve mevcut binaların tüm sürecinin tüm paydaşlarla teslim süreci oluşturulması ve binanın beklentilere uygun tasarlanmasını, inşa edilmesi ve yönetilmesini,
  • İç Ortam Kalitesi; İç mekan ortamının sağlık ve konfor kriterlerini,
  • Yapı Malzemesi ve Yaşam Döngüsü; Çevreye duyarlı malzeme kullanımı ile sağlık, konfor ve emniyet koşullarını,
  • Enerji Kullanım ve Verimliliği; Tüketilen enerjinin minimize edilmesini ve yenilebilir enerji kullanımını,   
  • Su ve Atık Yönetimi; Sürdürülebilir su kullanımı ile atık yönetiminin planının uygun şekilde gerçekleştirilmesini,
  • İnovasyon; Bina teknolojilerinin günümüze uygun biçimde ve sürdürülebilir koşullar çerçevesinde yapı sistemine entegre edilmesini, tasarımda yenilikçi ve iyileştirici çözümler geliştirilmesini kapsamaktadır.

Bu sertifikaları almak için, bina sahipleri ve proje yöneticileri ilgili sertifikasyon kuruluşlarına başvurmalı ve bina projelerini belirlenen sürdürülebilirlik kriterlerine göre tasarlamalıdır. YeS-TR özelinde, bina veya yerleşme sahibinin bakanlıkça yetkilendirilen yeşil sertifika uzmanlarından ve değerlendirme kuruluşundan hizmet alması gerekmektedir. Değerlendirme kuruluşu, başvuruları değerlendirme kılavuzuna göre, sisteme kaydedilen bilgiler üzerinden ve gerekli durumlarda yerinde etüt etmek suretiyle değerlendirerek işlem tesis eder. Sertifika almaya hak kazanan binalar, sürdürülebilirlik hedeflerini başarıyla gerçekleştirdiklerini belgeleyerek, çevresel ve ekonomik avantajlar elde etmiş olur.
 

 

Kaynaklar