Net Sıfır Hedefi Nedir? Karbon Emisyonlarını Azaltma ve Sürdürülebilir Gelecek İçin Stratejiler
Sanayi öncesi zamanlardan bugüne küresel ortalama sıcaklık yaklaşık 1,2°C kadar artmıştır. Küresel ısınmanın neden olduğu bu sıcaklık artışını 1.5°C’ de durdurmanın mümkün olduğu bilim insanları tarafından açıklanmaktadır. Sıcaklık artışını bu seviyede durdurmak ayrıca küresel ısınmayı, iklim değişikliğini ve beraberinde getirdiği kötü etkileri de durdurmak anlamına gelir. 1.5 °C’lik sıcaklık artışının en temel nedeni atmosferde bulunan ve dünyanın ısınmasına neden olan sera gazlarıdır. Bu nedenle bu sıcaklık artışını durdurmanın yollarından biri sera gazı artışının önüne geçmek, durdurmak olabilir.
“Net Sıfır” hedefi atmosferdeki sıcaklık artışına neden olan sera gazlarının artışını durdurmak için ortaya konulan ve bir işletmenin, binanın, fabrikanın veya ülkelerin atmosferden aldığı ve atmosfere saldığı karbonun sıfırlanması anlamına gelen bir kavramdır. Bu hedef doğrultusunda atmosferdeki karbon miktarının artmaması ve küresel ısınmanın 1.5°C’de durdurulması amaçlanıyor.
Küresel ısınmanın ve beraberinde gelen kötü senaryoların durdurulması için bireylerin, özel sektörün ve devletlerin alacağı çok çeşitli önlemler, yeni teknolojiler ve uygulamalar bulunur. 2015 yılında kabul edilen Paris anlaşmasında bu önlemlerden ilki olan “net sıfır” kavramı ilk defa ortaya atılmış, ülkelerin 2030 yılına kadar karbon emisyonlarını %45’e kadar azaltması ve 2050 yılında da net sıfıra ulaşması hedeflenmiştir.
Karbon Emisyonlarının Küresel Isınmaya Etkisi
Karbondioksit (CO₂), metan (CH₄) ve azot oksit (N₂O) gibi sera gazları atmosferde birikerek Güneş'ten gelen ışınların dünya yüzeyinden geri yansıtılmasını engeller. Böylece geri yansıtılmayan güneş ışınları dünyanın ısınmasına neden olur. Atmosferde biriken bu sera gazlarının artmasında çok çeşitli faktörler etkilidir. Örneğin; inşaat sektörü karbon salınımının %40'ından sorumluyken, ulaşım sektörü de %25'inden sorumludur. İnsanın yaşamını devam ettirmesi için gerekli her bir eylemin dünya üzerinde bir karşılığı bulunur ve her biri atmosferdeki karbon salınımına etki eder.
Net sıfır hedefi atmosfere salınan karbonun sıfıra indirilmesi anlamına gelemez çünkü insan yaşamının gerekliliği olan dünya üzerindeki tüm eylemlerde atmosfere karbon salınımı gerçekleşir. Bu hedef daha temiz enerjilerin ve yeni teknolojilerin kullanılmasıyla karbon salınımını azaltma ve salınan karbon miktarı kadar karbonun atmosferden temizlenmesi yöntemleri ile gerçekleştirilebilir. Salınımın sıfır olmasından ziyade atmosferdeki toplam karbon miktarına etkinin sıfır olması hedeflenir.
Net Sıfır Hedefine Ulaşmak İçin Stratejiler
Paris Anlaşması ile belirlenen 2050 yılı net sıfır hedefine ulaşmak için ülkelerin her alanda farklı uygulamalar ile karbon salınımını azaltması gerekir. Bu hedefe ulaşmak için çeşitli sektörlerde uygulanabilecek stratejiler aşağıdaki şekilde sıralanabilir:
- Yapılı Çevrede Net Sıfır Karbon Bina (NZCB) Uygulamaları: Küresel karbon emisyonlarının yaklaşık %40'lık bir dilimini oluşturan inşaat sektöründe sürdürülebilir politikaların uygulanması karbon emisyonlarının azaltılması ve net sıfıra ulaşılması için büyük önem taşır. İnşaat sürecinden yapının yaşam döngüsüne kadar olan sürecin tamamındaki karbon salınımı doğru teknolojiler ve uygulamalarla azaltılabilir. Bu çerçevede aşağıdaki maddeler uygulanarak net sıfır karbon binalar inşaa edilebilir:
- Düşük Karbon Malzeme Kullanımı: Bir yapı için tercih edilen malzemeler yapının karbon salınımı için en büyük etkiye sahip etkenlerden biridir. Yapının üretim ve kullanım sürecinde minimum karbon salınımı yapan ve uzun ömürlü malzemelerin tercih edilmesi yapının karbon ayak izini düşürmektedir. Aynı zamanda geri dönüştürülebilir ve yerel malzemelerin tercihi de karbon salınımını düşürür.
- Yenilenebilir Enerji Kullanımı: İnşaat süreci ve daha sonrasında yapının kullanım süreci boyunca yapıda yenilenebilir enerjilerin kullanılması karbon salınımının azaltılması için önemlidir. Bu nedenle yapıların yenilenebilir enerji üretecek ve kullanabilecek şekilde de tasarlanması gerekir.
- Enerji Verimli Bina Tasarımı: Yapının ısı yalıtımının üst düzeyde yapılması ısıtma ve soğutma işlemleri için gerekli enerjinin azaltılmasını sağlar. Aynı zamanda yapı içerisinde enerji tasarruflu sistemler kurulmalı ve enerji tasarruflu teknolojik eşyalar tercih edilmelidir.
- Akıllı Bina Teknolojileri: Yeni teknolojiler ile birlikte yapının tüm yaşam döngüsü önceden hesaplanmakta ve simüle edilebilmektedir. Aynı zamanda yapı içerisine kurulan akıllı teknolojiler ile enerji kullanımı takip edilip optimize edilebilir.
- Ulaşım Sektöründe Emisyon Azaltma Stratejileri: Küresel karbon emisyonunun yaklaşık %25'ini oluşturan ulaşım sektöründe de karbon emisyonunu azaltmanın çeşitli yolları vardır. Öncelikle tüm araçların temiz enerjiyle çalıştırılması için elektrikli araçların yaygınlaştırılması teşvik edilmelidir. Metro, tramvay ve elektrikli otobüsler gibi düşük karbonlu toplu ulaşım araçlarının yaygınlaştırılması, nüfus yoğunluğu fazla bölgelerde bu araçlara ve akslara yatırımların artırılması gerekmektedir. Şehir içlerinde bisiklet ve yaya yollarının artırılması ile bireysel karbon ayak izinin düşürülmesi ve alternatif ulaşım yöntemlerinin sunulması gerekmektedir. Şehirlerarası yolculuklarda kara yolu taşımacılığı yerine elektrikli demiryolu taşımacılığının bireyler tarafından tercih edilmesi ve devletlerin de bu yöndeki yatırımlarını artırması yine ulaşım sektöründe karbon salınımını düşürmek için etkilidir.
- Karbon Yakalama, Kullanım ve Depolama (CCUS) Teknolojileri: Net sıfır hedefine ulaşmak için ilk aşamada karbon emisyonunu mümkün olduğunca azaltma yöntemine gidilir. Ancak bazı sektörlerde karbon emisyonunu sıfıra çekmek mümkün olmadığından net sıfır hedefini yakalayabilmek için karbon toplama, depolama ve kullanma yöntemleri kullanılır. Böylece salınan gaz ile toplanan gaz oranı eşitlenerek net sıfıra ulaşılabilir.
- Karbon Yakalama: Fosil yakıtların yakılması sırasında veya çeşitli büyük üretim süreçlerinde açığa çıkan karbonun atmosfere karışmadan önce ayrıştırılarak toplanması işlemidir.
- Karbon Kullanımı: Ayrıştırılan ve toplanan karbonlar çeşitli sektörlerde üretim sırasında kullanılabilir. Örneğin CO₂; yakıt, gazlı içecek ve beton üretim süreçlerinde kullanılabilir.
- Karbon Depolama: Kullanılmayan CO₂; petrol üretimi tamamlanmış alanlarda veya derin yeraltı su katmanlarında depolanabilir.
- Üretim Sektöründe Net Sıfıra Ulaşmak: Üretim hayatın kaçınılmaz bir parçası ve çok çeşitli sektörlerdeki üretim süreçleri ile atmosfere yapılan karbon salınımı yaklaşık %25-30'lara ulaşıyor. Üretim süreçlerindeki karbon salınımını azaltmak hatta karbon negatif konuma ulaşmak sürdürülebilir bir üretim sürecine ulaşmak için büyük önem taşır. Üretim yapan firmalar karbon salınımını azaltmak adına enerji verimli süreçleri, döngüsel ekonomi ve atık yönetimi politikalarını bünyelerine entegre edebilir, yenilenebilir enerji kullanımını artırabilir ve karbon yakalama uygulamalarını kullanabilirler.
Net Sıfır ile Sürdürülebilir Bir Gelecek
Net sıfır hedefi küresel ısınma ve iklim değişikliği ile mücadele için kritik bir öneme sahiptir. Bu hedefe ulaşılması yolunda geliştirilen stratejiler, uygulamalar ve teknolojiler ile sürdürülebilir bir dünyaya ulaşmak yolunda büyük adımlar atılabilir. Bu çerçevede tercih edilen sistemler enerji verimliliğini artıracak ve yapılan teşvikler ile yenilebilir enerjilere yönelim artacaktır. Hem bireylerin hem de firmaların karbon ayak izlerinin düşürülmesi ile devletler ekonomik, sosyal, teknolojik ve çevresel bir dönüşüm fırsatı yakalayabilir.
Türkiye özelinde 2053 olarak belirlenen net sıfır hedefi için ulaşım sektöründe yenilenebilir enerjilerin kullanımının artırılması, demiryolu ulaşımına yeni yatırımlar yapılması planlanıyor. Aynı zamanda sanayide de sürdürülebilir uygulamalar için teşvikler planlanıyor.
Sürdürülebilir üretim süreçlerini entegre eden firmalar kendi sektörlerinde daha verimli süreçlere ulaşarak karbon ayak izlerini düşürebilirler. Ardından gerçekleştirecekleri karbon toplama yöntemleri ile net sıfır hedefine ulaşabilirler. Net sıfır hedefine sahip olan işletmeler, bu hedefe ulaşmak doğrultusunda atık yönetimi, döngüsel ekonomi, yenilenebilir enerji kullanımı gibi çeşitli sürdürülebilir üretim süreci stratejilerini de uygulayarak bu hedefe ilerleyebilirler.
Saint Gobain olarak inşaat sektörünün üzerine düşen sorumluluğu paylaşıyor, bu çerçevede sürdürülebilirlik çalışmalarımızı sürdürmeye devam ediyoruz. Belirlediğimiz 2050 yılı net sıfır karbon hedefimiz doğrultusunda atık yönetim çalışmalarından su tasarrufuna, karbon ayak izinin düşürülmesinden enerji verimliliğine kadar birçok ana başlıkta çalışmalarımızı sürdürüyoruz. Gezegenimizin geleceği için üzerimize düşen sorumluluğu yerine getiriyor, sağlıklı yarınlar için adım atmaya devam ediyoruz.
Anahtar Kelimeler: Küresel ısınma, iklim değişikliği, sera gazı, net sıfır, karbon emisyonları, karbon salınımı, yenilenebilir enerji, düşük karbon, döngüsel ekonomi, atık yönetimi, sürdürülebilir üretim, enerji tasarruflu, enerji verimli
Kaynakça
- Tohumcu Kaya, T., & Çakmaklı, A. B. (2024). İklim Değişikliği ve Yapılı Çevre: Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ve Net Sıfır Karbon Binalar (NZCB) Yaklaşımının İncelenmesi. İDEALKENT, 16(43), 460-484. https://doi.org/10.31198/idealkent.1354170
- Dönmezçelik, O., Koçak, E., & Örkcü, H. H. (2024). Net Sıfır Emisyon Hedefine Doğru Türkiye Kara Yolu ve Demir Yolu Taşımacılığının Enerji Modellemesi (2025-2050). Politeknik Dergisi, 27(3), 931-946. https://doi.org/10.2339/politeknik.1212520
Kayhan, D. Y. (2022). Net-sıfır emisyona ulaşabilmek adına karbon yakalama, kullanma ve depolama (CCUS) faaliyetlerinin endüstride sürdürülebilir kalkınma açısından önemi. MTA Doğal Kaynaklar ve Ekonomi Bülteni, 34, 16-26.
Nair, P. N. S. B., Tan, R. R., Foo, D. C., Gamaralalage, D., & Short, M. (2023). DECO2-an open-source energy system decarbonisation planning software including negative emissions technologies. Energies, 16(4), 1708.
Güllü, G., & Sever Akdağ, A. (2022). "NET SIFIR" HEDEFİNDE KARBON YAKALAMA, KULLANIM VE DEPOLAMA TEKNOLOJİLERİNİN YERİ. Çevre Şehir Ve İklim Dergisi, 1(1), 62-79.