00 atome / icon / printCreated with Sketch.00 atome / icon / mailCreated with Sketch.00 atome / icon / fbCreated with Sketch.twitterCreated with Sketch.00 atome / icon / linkedinCreated with Sketch.
Bookmark this page
6 min

Mimarlık ve Atık Malzeme: Alternatif Uygulamalar

Mimarlık, sadece estetik ve işlevsellikten ibaret olmayan, aynı zamanda sürdürülebilirlik ve çevreye duyarlılığı da içeren çok yönlü bir disiplindir. Dünyada yaşanan iklim değişikliği, kirlilik, atık gibi çevre sorunları, kaynakların azalması ve tüketimin artması mimarlık alanında yeni arayışları ortaya çıkarmıştır. Bunlardan biri de atığın yeniden kullanım ve geri dönüşüm yolu ile yapılarda yer almaya başlamasıdır. Modern mimarlıkta, sürdürülebilir mimarlık yaklaşımları, atık malzemelerin yeniden kullanımı ve geri dönüştürülmesi konusunda yenilikçi çözümler sunar. Bu yaklaşımlar, hem çevresel etkiyi azaltır hem de ekonomik avantajlar sağlar.

 

saint gobain

 

Tasarımda Atık Malzemelerin Kullanımı

Günümüzde ülkelerin çevre bilincini oluşturma konusundaki politikaları ve teşvikleri giderek artıyor. Bununla birlikte atıkların mimarlık alanında kullanımını teşvik eden çalışmalar giderek daha önemli bir hale geliyor. Bu teşvikler atık malzemelerin yeniden kullanımını ve geri dönüşümünü olumlu yönde etkiliyor. Mimarlıkta yeniden kullanılan atık malzemeler seramik, tuğla gibi inşaat atıkları gibi mevcut yapı bileşenleri ve plastik, pet şişe, cam şişe, kâğıt bardak, palet, araba lastiği, konteyner gibi yapı dışı elemanlardır. Bu atıkların geri dönüşümü için uygun bir atık yönetimi planlanarak başarılı sonuçlar alınabilir. Günümüzde cam, plastik, ahşap, metal, tuğla ve taş malzemelerin geri dönüşümü üzerinde çalışılıyor. Ayrıca mevcut teknolojilerle birçok değişik türde geri dönüştürülmüş malzeme üretilebiliyor ve bu doğrultuda uygulamalar hayata geçiriliyor. Mimarlıkta atık malzeme kullanımına yönelik farklı güncel ve yenilikçi yaklaşımlardan söz etmek mümkün. Çevresel sürdürülebilirliği sağlamak ve ekonomik verimliliği artırmak amacıyla geliştirilen dijital fabrikasyon ve 3D baskı teknolojileri, bunlardan biri. Bu teknolojiler, atık malzemeleri yeniden şekillendirerek, estetik ve işlevsel yapılar oluşturulmasına olanak tanıyor. Fabrika ortamında üretilip inşaat sahasında monte edilen prefabrike bileşenlerden oluşan modüler yapım yöntemi ise bir diğer yaklaşım olarak öne çıkıyor. Bu yöntem, inşaat süresini kısaltıyor, atık miktarını azaltıyor ve geri dönüştürülebilir malzemelerin kullanımını teşvik ediyor. 
 

saint gobain

 

Atık, fire ve artık malzemelerin mimaride kullanımı, aynı zamanda ömrünü tamamlamış malzemelerin, ürünlerin farklı kaynaklara dönüştürülerek endüstriyel ekosistemdeki döngünün tamamlanmasını ifade eden döngüsel ekonominin bir parçasıdır. Döngüsel ekonomi sistemini tanımlayan 3R ifadesinin bileşenlerini oluşturan Recycle (geri dönüşüm), Reuse (yeniden kullanım), Reduce (azaltma/ küçültme) kavramları, atık malzemelerin mimaride kullanım stratejilerini de belirliyor. Bu stratejileri benimseyerek atık malzemeleri tasarım süreçlerinin bir parçası haline getiren alternatif ve yerel mimarlık uygulamalarından da söz etmek mümkün. Bu uygulamalar, geliştirdikleri yeni bakış açılarıyla tasarımcılara ve kullanıcılara farklı ihtimallerin de varlığını hatırlatıyor.

Beehive Ofisi, Avusturalya, 2017

Atık malzemelerin mimarlık üretimlerinde ve tasarım süreçlerinde kullanılmasına yönelik çeşitli yaklaşımlar ve bu doğrultuda şekillenen farklı örnekler mevcut. 2017 yılında Avusturalya’da ofis yapısı olarak tasarlanan Beehive Ofisi, atık malzemeleri yeniden kullanarak bir model oluşturma amacı güdüyor. Raffaello Rosselli ve Luigi Rosselli, kendileri için tasarlayacakları bu yeni ofis tasarımının çıkış noktası olarak atık malzemelerin yapıların enerji ayak izinin büyük bir bölümünü oluşturmasını gösteriyor.


 

saint gobain

Görsel Arkitera sitesinden alınmıştır.  

Bulunduğu alan içerisinde yapı, maruz kaldığı güçlü batı güneşinin etkisini zayıflatmak için atık malzemeleri kullanarak bir çözüm yolu geliştiriliyor. İncelenen atık malzemeler arasından, banliyölerin simgesi haline gelmiş çatı kiremitleri tercih ediliyor. Hem yerel bir materyal olduğu için çevreden kolaylıkla temin edilebilmesi hem de yeterli düzeyde yeniden kullanım olanağı sunması bu tercihte etken olarak gösteriliyor. 

Tasarım süreci özgün biçimde işliyor. El yapımı prototipler kullanılarak birden fazla kiremit tipiyle deneysel bir yaklaşım geliştiriliyor. Taşıyıcılığı fazla olması için alt diziler sık aralıklı olarak, göz hizasında kalanlar ise cephede şeffaflığı da yakalamak adına eşkenar üçgen biçiminde düzenleniyor. Tasarım modüller üzerinden şekillendiği için çevredeki bileşenler, örneğin bitişik nizamda bulunan ağaç, formun şekillenmesinde etken olabiliyor. Bu sayede sert gün ışığını filtrelemeye olanak tanıyan tasarım çözümü, 8 metre genişliğindeki ana cephenin aldığı ışık düzeyini de üst seviyelere çıkartmış oluyor.

Kamikatsu Sıfır Atık Merkezi, Japonya, 2020

Kasabanın merkezinde yer alan Kamikatsu Sıfır Atık Merkezi, atık malzemelerin ileri dönüştürülmesiyle inşa ediliyor. 2003 yılında, 2020’ye dek atıksız bir kasaba olma yolunda ilerleyeceğine yönelik yayınladığı bildiriden sonra, kasabanın bu konuda oldukça yol katettiği biliniyor. Kasaba sakinleri atıklarını 45 farklı kategoriye ayırıyor ve çıkan atığın %80’inin değerlendirilerek farklı alanlarda kullanılıyor. Sıfır atık yaklaşımını benimseyen bu kasabaya inşa edilen söz konusu merkezin tasarım ve inşasında da aynı doğrultuda hareket ediliyor. Merkezin yapım aşamasında kasabadan çıkan atıklar değerlendiriliyor. Merkezin pencere çerçeveleri bile artık kullanılmayan ve merkeze bağışlanan çerçevelerden oluşuyor. 


 

saint gobain

Görsel Hiroshi Nakamura & NAP websitesinden alınmıştır. 

 

Hiroshi Nakamura tarafından tasarlanan Kamikatsu Sıfır Atık Merkezi, atık toplama ve ayrıştırma alanlarından kütüphane ve öğrenme merkezlerine, otel ve ikinci el mağazasına çeşitli işlevler barındırıyor. Yapının hemen her noktasında kasabalının ihtiyaç duymadığı, onarılıp tekrar kullanılan materyaller göze çarpıyor. Kasabanın yıllardır benimsediği sıfır atık yaklaşımını ziyaretçilere deneyimletebilmekiçin, Nakamura, atıkların nasıl ayrıştıtıldığını, atılması gereken adımları gösterecek bir deneyim alanı da oluşturuyor. 

Bima Mikro Kütüphane, Endonezya, 2016

Endonezyalı yerel mimarlık ofisi Shau tarafından tasarlanan mikro ölçekli kütüphane “Microlibray”, zemin katta yükseltilmiş olup üst katta kapalı bir alan oluşturulacak şekilde kurgulanıyor. Yapının cephesi, kullanılmış dondurma kaplarının değerlendirilmesi ile oluşturulması, onu özgün kılıyor.

Mimarlık ofisi, cephede ilk olarak beyaz-şeffaf kavanozlar kullanmak istemiş olsa da inşaat sürecinde yeterli malzemeye ulaşamayınca kullanılmış plastik dondurma kaplarını değerlendirmek üzere yön değiştiriyor. Plastik dondurma kapları çelik bir strüktüre sabitleniyor. Tropikal iklim sebebiyle, doğal havalandırmanın sağlanması ve aynı zamanda ışık geçirgenliğinin arttırılması için bazı dondurma kaplarının alt kısımları kesiliyor. Proje mimarı, geri dönüşümlü malzeme seçimiyle ilgili olarak, cephenin binaya bir anlam kazandırdığını ve malzemenin gün ışığını doğrudan iç mekana alması sebebiyle hoş bir atmosfer yaratıldığını belirtiyor. 
 

saint gobain

Görsel Mimarizm sitesinden alınmıştır.  

Mimarlık ve inşaat sektöründe atık malzemelerin kullanımı, çevresel sürdürülebilirlik ve ekonomik verimlilik açısından büyük önem taşıyor. Atık malzemelerin yeniden kullanımı, doğal kaynakların korunmasına, enerji tasarrufuna ve atık yönetimine katkı sağlıyor. Ayrıca, bu yaklaşım, mimarlara ve tasarımcılara yenilikçi ve yaratıcı çözümler sunma imkanı veriyor. Atık malzemelerin kullanımıyla elde edilen yapıların estetik değerleri ve işlevsellikleri, geleneksel malzemelerle yapılanlardan farklı olsa da, bu farkın olumlu yönde bir katkı barındıracağı ve hem kültürel hem de çevresel değer kazandıracağını unutmamak gerekiyor. 

Kaynaklar