00 atome / icon / printCreated with Sketch.00 atome / icon / mailCreated with Sketch.00 atome / icon / fbCreated with Sketch.twitterCreated with Sketch.00 atome / icon / linkedinCreated with Sketch.
Bookmark this page
5 min

Endüstriyel Atık Yönetiminde Önemli Adımlar

Teknolojik gelişmeler ve sanayileşme ile hızlı kentleşme ve nüfus artışı, çevre üzerindeki baskıyı artıran insan faaliyetleri olarak konumlanıyor. Üretim ve pazarlama faaliyetlerindeki genişleme, doğal kaynakların giderek kullanımını giderek artan bir yönde etkiliyor. Bu süreçte oluşan atıklar ise gerek miktar gerekse zararlı içerikleri dolayısıyla çevre ve insan sağlığını tehdit ediyor. 

saint gobain

 

Atıklar; tüketim, üretim, kimyasal, fiziksel özellikler gibi çeşitli faktörlere bağlı olarak sınıflandırılabiliyor. Endüstriyel atıklar; sanayi ve üretim tesislerinden bir işlem sırasında veya sonrasında ortaya çıkan atıklar olarak tanımlanıyor. Endüstriyel tesislerde üretilen ve çevresel kirlilik yaratan; kimyasal maddeler, tehlikeli atıklar, elektronik atıklar olmak üzere farklılaşan; su kaynaklarının kirlenmesi, toprak bozulması, hava kalitesinin düşmesi gibi olumsuz sonuçlar doğuran bir gruba karşılık geliyor. Bu atıklar içerisinde evsel, tehlikeli, tehlikesiz atıklar bulunabiliyor. 

Günümüzde teknolojik ve bilimsel gelişmeler doğrultusunda endüstriyel işletmelerde açığa çıkan atık sular çeşitli arıtma sistemleri ile, emisyonlar ise farklı metotlar aracılığıyla kontrol altına alınabiliyor. Otomasyon istemleri ve teknolojik tedbirler sayesinde bu sistemlerin çalışma verimliği izlenebiliyor ve bu sayede olumsuz durumlarda acil müdahale imkanı yaratılıyor. Öte yandan, atıklardan kaynaklanan kirliliğin kontrol altına alınmasına yönelik etkinlikelr, sistem üzerinden değil “üretici” odaklı şekilleniyor. Bu sebeple, üreticinin atık yönetiminde bilinçli olması ve etkin olarak uygulanan yasal denetlemelerle desteklenmesi önem taşıyor. Atık hiyerarşisine uygun bir endüstriyel atık yönetim planının verimli bir şekilde uygulanabilmesinde en önemli rolün “atık üreticisi”nde olduğu, çeşitli araştırmalarca vurgulanıyor. Yüksek standartlara sahip çevre mevzuatı uygulayan pek çok Avrupa Birliği (AB) üye ülkesinde olduğu gibi, global ölçekte de en kritik çevre sorunlarından biri olarak, sanayi işletmelerinden açığa çıkan endüstriyel atıklar öne sürülüyor. Atık üreticisinin atık özelliklerini bilmemesi, atık yönetimi konusunda yeterli bilince sahip olmaması, sağlıklı veri toplanamaması, yürürlükte olan mevzuatın ülkenin her yerinde eşit uygulanmaması/yoruma açık olması, kurumlarda idari ve teknik kapasitenin yetersiz olması ve kurumlar arası yetki karmaşasının yaşanması Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın Ulusal Geri Dönüşüm Stratejisi ve Eylem Planı’nda önemli sorunlar olarak tanımlanıyor.  

Atık Yönetimi

saint gobain

 

Atık yönetimi, atığın oluştuğu noktada azaltılması, doğru tanımlanması, sınıflandırılması, kaynağında ayrıştırılması, geçici ve ara depolanması, taşınması ve son olarak bertaraf edilmesi gibi süreçleri içeren bir dizi uygulamayı kapsar. Atık yönetimi, atığın doğaya olan olumsuz etkilerini en aza indirmeyi hedefler. Bu amaçla, atığın kaynağında azaltılması, enerji ve doğal kaynakların tasarruflu kullanımı ile geri dönüşüm ve geri kazanım gibi yöntemler entegre atık yönetiminin temelini oluşturur. Atığın teknik olarak ekonomik bir şekilde başka proseslerde değerlendirilmesi önemlidir. Ancak, bu amaçla etkili bir şekilde sınıflandırma, ayrıştırma ve toplama sistemlerinin uygulanması gerekmektedir. Atık yönetiminde izlenecek adımlar, bütüncül bir yaklaşım içinde birbirine bağlı ve zincir şeklinde ilintilidir.

Atığın oluşumundan depolanmasına, yeniden kullanılmasına veya geri dönüşümüne uzanan bir süreç içeren atık yönetimi, esnek ve teknolojik yapıya sahip proje bazlı çalışmalarla işlenir. Başka bir deyişle, atık yönetimi için evrensel olarak geçerli bir formül bulunmamaktadır. Bununla birlikte, Avrupa Yasaları tarafından benimsenen 5 hiyerarşik aşama, atık üretimini azaltmayı ve iklim değişikliğiyle mücadeleyi hedefler.

Atık Yönetimi Hiyerarşisi Aşamaları

  • Kaynağında Azaltma ve Engelleme
  • Yeniden Kullanım
  • Geri Dönüşüm
  • Geri Kazanım
  • Bertaraf
     

Bu aşamalardaki temel amaç; atık oluşumunu en aza indirmek, atıktan maksimum verim almak, çevreye minimum zarar vermek ve bu hedefleri ekonomik bir şekilde gerçekleştirmektir. Bu yöntemler entegre atık yönetiminin temelini oluşturur. Atığın teknik olarak ekonomik bir şekilde başka proseslerde değerlendirilmesi önemlidir. Atık yönetiminde izlenecek adımlar, bütüncül bir yaklaşım içinde birbirine bağlı ve zincir şeklinde ilintilidir. Çevre Şehircilik ve İklim Değişimi Bakanlığının hazırladığı rapor, çevreye ve bakanlıkça belirlenen formata uyumlu bir şekilde, 3 yılı kapsayan atık yönetimi planının onaylanması sürecinde gerekli denetimlere tabii tutulduğunu göstermektedir.

 

Geri Dönüşüm ve Geri Kazanım

saint gobain

 

Atık yönetim sistematiğinin bileşenlerinden “Geri Kazanım”, sanayi atıkları için önem arz eden bir aşamadır. Geri kazanım, atıkların maddenin ve/veya enerjinin dönüşümüne yönelik çeşitli ayrıştırma yöntemleriyle (fiziksel, kimyasal, biyokimyasal vb.) işlenerek hem yeniden kullanılmasını hem de geri dönüştürülmesini içeren bir süreçtir. Bu süreçte, atıkların enerji geri kazanımı için kimyasal reaksiyonlarla yakılması (insinerasyon), alevsiz yanma (piroliz) veya organik atıkların kompostlanarak gübre elde edilmesi gibi yöntemler kullanılır. Ancak, madde geri dönüşümü işlemlerinde, geri dönüşüm, yeniden kullanma ve geri kazanım aşamaları genellikle bir arada gerçekleştirilir. 

Atık konusunda yeterli eğitimin yerleşmediği ülkelerde, toplanan atıklar genellikle karma bir karışıma sahiptir. Bu nedenle, oluşan atık yığınları aslında oldukça değerli kaynaklardır. Metal, plastik, karton ve cam gibi geri dönüşüme uygun malzemeler, herhangi bir kimyasal işleme tabi tutulmadan doğrudan kaynağında veya depolama tesislerinde fiziksel olarak ayrıştırılabilir. Bu, hammadde veya malzeme geri dönüşümünün en temel örneğidir.

Enerji üretilen veya enerji potansiyeli barındıran ve atık ısı oluşturan sistemlerde enerji kazanımı imkanı mevcuttur. Bu tesisler yalnızca elektrik veya ısı üretmek yahut her ikisini birden üretmek amacıyla hareket eder. Sadece elektrik üretilen bir santral, potansiyelinin altında kabul edilir. Çünkü kullanılmayan her maddede olduğu gibi, kullanılmayan enerji de atık ifade eder ve çevreye zarar verir. Atık ısıyı geri kazanmak, atık gazların oluşumunu da engelleyerek güçten tasarruf etmeyi sağlar. Dolayısıyla, hem mevcut atığı yeniden kullanarak geri dönüşüm sağlamak ve enerji geri kazanımı gerçekleştirmek mümkündür. 

saint gobain

 

Endüstriyel atıkların kaynağında en aza indirilmesi, ideal bir çözüm olarak kabul edilmektedir. İşletmede üretilen atıklar, evsel, endüstriyel ve tehlikeli atıklar temelinde oluştuğu yerde ayrıştırılmaya çalışılmalıdır. Diğer durumlarda geri dönüşüm ve geri kazanım, hem kaynak ve enerji tasarrufu açısından öne çıkar hem de ekonomik değer yaratır. Atık ayrıştırma ve dönüştürme bilinci, toplumun genel çevre bilincini artırır. Bu süreç, insanlara çevresel sorunların farkında olma ve bunlara karşı nasıl hareket edeceklerini öğrenme fırsatı sunduğu için gelecekte daha sürdürülebilir bir yaşam tarzının benimsenmesine katkıda bulunur.

Kaynaklar