Eko Etiket (Çevre Etiketi) Nedir?

Dünya nüfusunun artması ve modern alışkanlıkların değişmesi ile beraber artan üretim ve tüketim kapasitesi, doğal kaynakları hızla yok etmekte ve geri dönüşü olmayan çevresel tahribata neden olmaktadır. Çevresel tahribatı azaltmak için üretim süreçlerinde doğal kaynak kullanımı, ürünün kullanım süresi, ürün içeriği ve ürünün çevresel etkisi gibi konuların gündeme gelmesi ile eco label yani eko etiket kavramı ortaya çıkmıştır. 

1970’lerde ortaya çıkan çevre etiketi kavramının ilk kapsayıcı çalışması Almanya tarafından 1977’de gerçekleştirilmiştir. 1978 yılında Blue Angel ismi ile piyasadaki ürünlerde yer almaya başlayan ilk eko etiket uygulamasını Almanya’dan sonra ABD, Japonya ve Fransa örnek alarak takip etmiştir. 1989’da ise Danimarka, İsveç, Norveç, Finlandiya ve İzlanda’nın oluşturduğu kuzey nordik ülkeleri, Blue Angel etiketini örnek alarak Nordic Swan eko etiket uygulamasını başlatmıştır. Nordic Swan markasının ortaya çıkmasından sonra Avrupa Komisyonu da çevre etiketi kavramını gündeme getirmiş ve 3 yıl süren çalışmalar sonucunda, 23 Mart 1992’de, Ecolabel yürürlüğe girmiştir. 
 

AB eko etiketi, belirli standartlar ve bilimsel kanıtlar çerçevesinde çevresel üstünlüğü kanıtlanmış ürün ve hizmetleri teşvik eden, dünya tarafından tanınmış bir gönüllü programıdır. Ürünlerin hammadde çıkarımı ve atık yönetim süreçlerini de kapsayan, yaşam döngüsü süresince olan çevresel etkilerini, bağımsız uzmanlarla beraber incelemektedir. 2024 Mart ayı itibariyle toplamda 95.758 ürün ve hizmet AB eko etiketine sahiptir. Ürün ve hizmetlerin yanı sıra şirketlere de 2.743 eko etiket lisansı verilmiştir ve bu sayılar her geçen yıl artmaktadır. 

Eko Etiketler Nasıl Çalışır?

30 yıldan daha fazla bir süredir etkin bir uygulama olan AB eko etiketi, en çok bilinirliğe sahip, tüketici güvenini kazanmış bir uygulamadır. Bilinçli tüketicilerin dikkat ettiği daha sürdürülebilir seçenekler arasında yer alan bu eko etiket, özellikle Avrupa Birliği ülkeleri arasında popüler. Geniş bir ürün kategorisinde değerlendirme yapan ve giderek daha çok yaygınlaşan EU Ecolabel, her gün daha fazla üreticiyi de değerlendirme kapsamına almaktadır. Şeffaf bir değerlendirme sistemini benimseyen bu uygulama; Avrupa Komisyonu, tüketici oluşumları ve çevresel sivil toplum kuruluşları ile işbirliği içerisindedir. 

Ecolabel, etiket sahibi ürünlerin hammadde aşamasında sürdürülebilir bileşenler içermesini, tehlikeli veya toksik içerikler de barındırmamasını teyit etmek için yardımcı olur. Ecolabel etiketini kazanmış ürünlerin ayrıca geri dönüştürülmüş veya geri dönüşümü mümkün ambalaj kullanması da sağlaması gereken kriterler arasındadır. Etiket sahibi ürün ve hizmetler; daha az çevresel ayak izi etkisine sahiptir. Üretim aşamasında daha az atık ve karbondioksit salınımını garanti eder, tehlikeli kimyasallar içermez ve dayanıklı olmak zorundadır. 

Tüm bu kriterleri sağlayabilen ürünler çevresel, sağlık, güvenlik ve dayanıklılık konusunda piyasadaki en nitelikli seçeneği işaret eder. Bu sayede de üretici, tüketici ve perakendeciler, daha sürdürülebilir ve iyi kalitede ürünler konusunda bilinçlenerek hareket ederler. 
 

Eko Etiketinin Kullanım Alanları Nelerdir?

Eko etiketler nihai tüketiciyi, dolayısıyla toplumu, bilinçlendiren bir role de sahiptir. Mevcut pazarda daha sürdürülebilir ürünler görmek isteyen tüketici sayesinde; üreticilerin çevre standartlarını yeniden modellemesi için motivasyon yaratır. Sektörel olarak da rekabeti artırarak, diğer üreticilerin çevre dostu üretim yapmasını teşvik eder. Ürünlerin en iyi örnekleri eko etiket sahibi olabilir; en iyi örneklerin çevresel standartlarının şeffaf bir şekilde ortaya konulması yine tüketici ve üreticiyi bilinçlendirir ve pazar talebini bu yönde etkiler. 

Küresel çevre koruma hareketini önemli ölçüde destekleyen çevre etiketleri henüz her sektörde uygulanmamaktadır. Günümüzde en fazla üretimin olduğu hızlı tüketim sektöründe, birçok alanda eko etiket ile ödüllendirilmiş ürün örnekleri görülebilir. Örneğin üretim ve atık konusunda ileri seviyede tahribata yol açan tekstil sektörü birçok çevre etiketinin kapsamlarında yer alır. 

Küresel olarak en yaygın çevre etiketlerinden EU Ecolabel çok geniş bir kategori yelpazesine sahiptir. Temizlik ürünleri, tekstil, boya ve vernikler, elektronik eşyalar, zemin kaplamaları, mobilyalar, evsel kullanım ürünleri, bahçe ekipmanları, endüstriyel yağlar, ,insan ve hayvan bakım ürünleri, kağıt ve turistik konaklama kategorilerinde değerlendirme yapar. 

Kurumlar İçin EU Ecolabel

Sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda, çevresel etkilerini şeffaf bir şekilde göstermek isteyen şirketler, ürünlerini prestijli EU Ecolabel çevre etiketi ile güçlendirir. Ürün veya hizmetlerin yaşam döngüsü boyunca ele alındığı bu etiket, şirketlerin sürdürülebilirlik standartlarını ortaya koyarak itibarlarını pozitif etkiler. Ecolabel etiket sahibi ürünler, yüksek performanslı ve çevreye duyarlı olmaları nedeniyle şirketlere rekabet avantajı kazandırır. Sorumlu tüketim davranışları tüketicileri çevreye duyarlı ürünler almaya teşvik ettiği için ve iklim krizinin etkileri her gün daha çok hissedildiği için eko etiket sahibi ürünler piyasada öne çıkmaktadır. Küresel olarak tanınan ve güvenilir bir eko etiket sahibi olmak firmaların güvenilirliğini ve itibarını yükselterek daha cazip bir seçenek olmalarını sağlar. 
 

B2B ve B2C pazarlarında öne çıkmak, marka itibarını yükseltmek, çevresel risk yönetimini kontrol altına almak, ürün kalitesini artırmak, enerji verimliliği sağlamak, küresel ısınma ve iklim krizinin etkilerini azaltmayı hedeflemek de kurumlar için EU Ecolabel’ın avantajlarından sayılır. 

Çevre Etiketi Yönetmeliği

Eko etiket uygulamasının ülkemizde hayata geçmesi;  T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından, 2018 Ekim ayında Resmi Gazetede yayınlanan Çevre Etiketi Yönetmeliği (ÇEY) ile başlamıştır. Yönetmelik; çevre etiketinin amacını şu şekilde tanımlamaktadır: “Sürdürülebilir çevre hedefleri doğrultusunda, yaşam döngüsü boyunca çevresel etkileri azaltılmış ürün veya hizmetleri teşvik etmek, tüketicilere doğru ve bilimsel temeli olan bilgi akışını sağlamak için gönüllülük esaslı çevre etiketi sistemi oluşturmak ve bu konudaki idari ve teknik hususlar ile sistemin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemek.” 

Çevre etiketi yönetmeliğinin başlıca esasları; çevresel performans, yaşam döngüsünün dikkate alınması, enerji tüketiminin azaltılması ve yenilenebilir enerji kullanımının teşvik edilmesi, atık ve emisyonların azaltılmasıdır. Ayrıca kullanım ömrünün uzatılması, zararlı madde kullanımının azaltılması, sağlık ve güvenlik açısından güvenilir olması ve hayvan deneylerinin mümkün olduğunca azaltılmasını hedefler. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı çevre etiketi kriterlerini aşağıdaki kategoriler için yayınlamıştır ve her geçen gün kategori ve etiket sahiplerinin sayısı artmaktadır. 

• Turistik konaklama hizmetleri
• Temizlik kağıdı 
• Tekstil 
• Seramik kaplama 
• Bulaşık deterjanı 
• Kişisel bakım ve kozmetik 
• Cam ürün grubu
• Çamaşır deterjanı 

2024 itibariyle Türkiye’de çevre etiketine sahip, çoğunluğu tekstil sektöründe olmak üzere, 15 firma bulunmaktadır. 

Kaynaklar:

• Sürdürülebi̇li̇r Üreti̇m Ve Tüketi̇mde Eko-Eti̇ketleri̇n Önemi̇: Türki̇ye Çevre Eti̇ket Si̇stemi̇, 2023,  Birpınar, M. E., Atay, S., & Yetiş, Ü. Çevre Şehir Ve İklim Dergisi https://dergipark.org.tr/en/pub/csid/issue/75639/1202142
• About the EU Ecolabel, https://environment.ec.europa.eu/topics/circular-economy/eu-ecolabel/about-eu-ecolabel_en 
• EU Ecolabel facts and figures,  https://environment.ec.europa.eu/topics/circular-economy/eu-ecolabel/business/ecolabel-facts-and-figures_en 
• Product groups and criteria, https://environment.ec.europa.eu/topics/circular-economy/eu-ecolabel/product-groups-and-criteria_en 
• https://cevreetiketi.csb.gov.tr/  
• The Importance of ECO Label, https://www.ecolabel.com/en/eco-label-institute/importance-of-eco-label#:~:text=Enhancing%20Environmental%20Awareness%3A%20ECO%20Label,impacts%20of%20products%20and%20services.